Je kent de gebeurtenis. Maar ken je ook het verlies?

In deze blog wil ik het hebben over ongekende rouw, want er is iets wat mij telkens opnieuw opvalt wanneer we over rouw spreken.

We denken bij rouw heel snel aan een overlijden. En dat is natuurlijk logisch. Wanneer iemand sterft, is het voor de omgeving duidelijk dat er een verlies is. Er zijn bloemen, kaartjes en een uitvaart. Mensen vragen hoe het gaat. Er is ruimte voor verdriet.

Maar er zijn zoveel verliezen waarbij die erkenning veel minder vanzelfsprekend is.

Denk aan een onvervulde kinderwens, een miskraam, een scheiding of het verlies van werk. Het verlies van gezondheid. Leven met een chronische ziekte. Verhuizen en het gevoel hebben dat je niet alleen een huis, maar ook je thuis bent kwijtgeraakt.

Of een kind dat besluit het contact met zijn ouders te verbreken.

Of een ouder met dementie die lichamelijk nog aanwezig is, terwijl je tegelijkertijd voelt dat je beetje bij beetje iemand aan het verliezen bent.

Ook daar wordt gerouwd.

Alleen wordt die rouw niet altijd als rouw herkend.

En precies dat maakt deze verliezen soms extra pijnlijk.

Want wanneer de omgeving het verlies niet helemaal ziet, komen er vaak goedbedoelde maar niet altijd zo fijne reacties.

“Gelukkig ben je nog jong.”

“Je kunt toch opnieuw beginnen?”

“Probeer vooral te kijken naar wat er nog wél is.”

Of: “Er zijn ergere dingen.”

Mensen bedoelen dat meestal niet verkeerd. Vaak willen ze troosten. Ze willen iets zeggen waardoor het hopelijk een beetje minder pijn doet.

Maar soms gebeurt precies het tegenovergestelde.

Want naast de pijn van het verlies kan er nog een tweede pijn ontstaan: het gevoel dat niemand werkelijk begrijpt wat dit met jou doet.

En daar wil ik ook hulpverleners even bij laten stilstaan.

Want hoe vaak wordt soms niet gezegd: “Ik begrijp je.”

Het is een warme zin. We willen ermee zeggen: ik hoor je, ik ben bij je.

Maar begrijpen we het werkelijk?

Weten we werkelijk wat iemand verloren heeft?

Neem een onvervulde kinderwens.

We zien misschien een jonge vrouw die niet zwanger kan worden. Of een koppel dat al verschillende IVF-pogingen achter de rug heeft. Misschien waren er zwangerschappen, maar konden die niet worden voldragen.

Dat verlies zien we vaak nog wel.

Maar zien we ook wat daarachter verloren gaat?

Misschien hadden zij zichzelf al lang als mama en papa gezien.

Misschien hadden ze zich voorgesteld hoe het zou zijn om hun kind voor het eerst vast te houden. Om ’s nachts op te staan voor een huilende baby. Om kleine handjes vast te houden op weg naar school.

Ze zullen misschien nooit aan de schoolpoort staan. Niet naar het eerste schoolfeest gaan. Geen tekeningen op de koelkast hangen. Niet langs de zijlijn staan bij een voetbalwedstrijd of een dansoptreden. Niet samen een verjaardagstaart uitblazen of een kind troosten na zijn eerste liefdesverdriet.

Maar het verlies zit ook in veel kleinere, minder zichtbare dingen.

Niet kunnen meepraten wanneer vrienden vertellen over de eerste woordjes van hun kind, de slapeloze nachten of de zoektocht naar een goede school.

Merken dat gesprekken tijdens een etentje bijna vanzelf over kinderen gaan en voelen dat je langzaam aan de rand van het gesprek terechtkomt.

Geen eerste schooldag. Geen diploma-uitreiking. Geen partner van je zoon of dochter die voor het eerst mee aan tafel zit.

En, je wordt ook nooit oma of opa. En… misschien daardoor ook minder bezoek als je later verhuisd naar een woonzorgcentrum.

Er kan ook gerouwd worden om een identiteit die niet werkelijkheid wordt. Om het ouderschap waarnaar iemand verlangde. Om de liefde en zorg die iemand aan een kind had willen geven. Om tradities die niet doorgegeven kunnen worden. Om een familielijn die anders verdergaat dan gedacht.

En om een toekomst die in gedachten misschien al jarenlang bestond.

Dát is waarom “Ik begrijp je” soms veel te snel komt.

Want wat begrijpen we precies?

Zien we de medische behandelingen en de mislukte pogingen?

Of zien we ook de lege stoel aan een toekomstige kersttafel?

Twee mensen kunnen hetzelfde meemaken en toch een totaal ander verlies ervaren.

Neem een scheiding.

Voor de ene persoon kan het grootste verlies de partner zelf zijn. Niet alleen de liefdesrelatie die stopt, maar het verlies van die ene persoon die jarenlang zo dichtbij stond. Degene aan wie je als eerste iets vertelde wanneer er iets gebeurde. Degene die wist waarom je stil werd wanneer je thuiskwam. Die je familie kende, je geschiedenis, je kwetsbaarheden en je gewoontes.

Plots zijn er al die kleine momenten waarop de afwezigheid voelbaar wordt. Je komt thuis en er is niemand aan wie je vertelt wat er die dag gebeurde. Je hoort iets grappigs en je eerste reflex is nog om een bericht te sturen. Je wordt wakker en beseft opnieuw dat die ander niet meer naast je ligt. Je moet een moeilijke beslissing nemen en mist degene met wie je vroeger vanzelf overlegde.

Ook lichamelijke nabijheid kan wegvallen. Een arm om je heen. Samen in de zetel zitten. Iemand die je even aanraakt wanneer hij langsloopt. Het vertrouwde lichaam van de ander naast het jouwe.

En misschien doet ook het besef pijn dat iemand die jou zo goed kende, straks zijn of haar leven verder opbouwt zonder jou. Dat de intimiteit die ooit van jullie was, ooit met iemand anders gedeeld kan worden.

Dan rouw je niet alleen om een relatie die voorbij is. Je rouwt om een mens die nog bestaat, maar die niet langer jouw partner is.

Voor iemand anders kan het verlies na een scheiding op een heel andere plaats zitten. Misschien was de partnerrelatie al lang uitgehold en voelt het einde daarvan zelfs als een opluchting. Maar pas na de scheiding wordt zichtbaar hoeveel méér er verdwenen is.

De kinderen zijn bijvoorbeeld niet langer iedere dag thuis. De ene week hoor je hun stemmen, liggen hun spullen overal en wordt er aan tafel verteld over school. De andere week zijn hun kamers leeg. Je mist niet alleen je kinderen. Je mist een deel van je dagelijkse rol als ouder. Je bent er niet bij wanneer ze thuiskomen met een slecht cijfer, wanneer ze ruzie hebben met een vriend of wanneer er tijdens het avondeten plots een verhaal naar boven komt.

Misschien moet ook het huis weg. En dan verlies je niet alleen een gebouw. Je verliest de keuken waarin zoveel gewone avonden werden doorgebracht, de tuin waarin de kinderen speelden, de plek waarvan je dacht: hier hoort mijn leven.

Ook de sociale wereld kan veranderen. Vrienden die vroeger vanzelfsprekend bij jullie beiden hoorden, blijken ineens niet meer zo vanzelfsprekend. Uitnodigingen veranderen. Sommige mensen kiezen partij. Andere mensen weten niet goed hoe ze met de situatie moeten omgaan en verdwijnen stilletjes.

En dan is er nog de toekomst.

.

Niemand is overleden.

En toch is er een hele wereld die niet meer bestaat zoals je dacht dat ze zou bestaan.

De ene persoon rouwt vooral om het verlies van een geliefde en van de intieme verbondenheid met die ene mens.

De andere rouwt misschien nauwelijks om de partner, maar wel om het verlies van het gezin zoals het was, het dagelijkse ouderschap, een thuis, een sociale wereld en een toekomstbeeld.

De gebeurtenis is dezelfde: een scheiding.

Bij beiden is er verlies.

Maar als ik als hulpverlener alleen hoor: “Deze persoon is gescheiden”, dan weet ik eigenlijk nog bijna niets.

Ik ken de gebeurtenis.

Maar ik ken het verlies nog niet.

Daarom vind ik het als hulpverlener zo belangrijk dat we niet te snel invullen wat een verlies betekent.

Dat we open blijven.

Een vraag die je bijvoorbeeld kunt stellen, is:

“Wat begrijpt je omgeving niet aan wat dit met jou doet?”

Welke verliezen komen mee met het verlies van je relatie?

Ik vind dat heel waardevolle vragen

Omdat je niet veronderstelt dat jij al weet wat de impact is. Je geeft iemand de mogelijkheid om iets te vertellen wat misschien nog nergens echt gehoord werd.

En soms zit erkenning precies daarin.

Niet in de perfecte woorden.

Niet in het proberen wegnemen van het verdriet.

En ook niet in zeggen dat je begrijpt hoe iemand zich voelt.

Maar in bereid zijn om te luisteren naar wat dit verlies voor deze persoon betekent.

Erkenning neemt de pijn niet weg. Maar ze kan wel voorkomen dat iemand naast het verlies ook nog het gevoel krijgt dat hij zijn verdriet alleen moet dragen.

En dit is precies waarom ik binnen mijn werk zoveel aandacht besteed aan verlies in al zijn vormen.

Ook in mijn opleidingen komt dit uitgebreid aan bod.

In de opleiding Verlies- en rouwcoach kijken we breed naar verlies en rouw. Niet alleen naar verlies door overlijden, maar ook naar al die andere verlieservaringen waarmee mensen bij een hulpverlener terecht kunnen. Je leert rouw beter begrijpen, herkennen en begeleiden, en vooral ook kijken naar wat een verlies voor déze persoon betekent.

Daarnaast geef ik ook de opleiding Levend verlies. Daar verdiepen we ons specifiek in verlies dat niet zomaar achter iemand ligt, maar deel blijft uitmaken van het leven. Verlies dat telkens opnieuw geraakt kan worden wanneer iemand geconfronteerd wordt met wat niet meer kan, wat anders is geworden of wat nooit zal zijn zoals gehoopt.

Als jij als hulpverlener mensen begeleidt die met verlies leven, dan hoop ik vooral dat je uit deze video één ding meeneemt.

Ga niet te snel naar: “Ik begrijp je.”

Blijf nog even bij: “Vertel me wat ik nog niet zie.”

Want soms begint erkenning precies daar.

Mieke Deltomme

Docente Rouw en verlies

Oprichter Rouw en verlies Vlaanderen